Soms ontstaan ineens interessante discussies aan de eettafel. Tussen de ratatouille en het ijsje toe door, begon mijn dochter over een betoog dat zij moet schrijven voor school. Hierbij stond de vraag centraal of de media alles zouden mogen schrijven. Heerlijk, zulke gesprekken! Voor- en tegenargumenten vlogen heen en weer. Wat is nog acceptabel en wat niet? Hoe zit het met de vrijheid van denken, van meningsuiting? En hoe verhoudt zich dit met de privacy? Kortom: waar liggen de grenzen van het toelaatbare?

Ook in de erotica komt deze vraag veelvuldig aan de orde. Wat kun je wel en niet schrijven? Is er een grens die we niet kunnen of mogen overschrijden?  Mag een eigen fantasie, voor de schrijver opwindend van aard of iets dat geschreven moet worden, gepubliceerd worden als het maatschappelijk gezien onaanvaardbaar is?

Denk hierbij niet aan het schofferen van allerlei groeperingen: religieuze groepen, moraalridders, homofoben: je bent al snel de pispaal als je erotica schrijft. You can’t please them all.
Maar laten we het hebben over meer gevoelige onderwerpen: seks zonder toestemming,
verkrachtingsfantasieën, seks met minderjarigen, seks met dieren, kinderporno, gewelddadige seks…waar ligt dan de grens van de vrijheid van meningsuiting? En mag censuur dan wel of niet?

Het blijkt een ingewikkelde kwestie, ook aan onze eettafel.
Enerzijds kunnen we ons richten op de wetgeving. Als het van de wet is toegestaan, dan mag er openbaar over worden gepubliceerd. Maar: wat als die wetgeving niet meer klopt of is achterhaald? Is het dan niet juist de taak van de kunstenaar cq schrijver dit aan de kaak te stellen en controverse in de maatschappelijke discussie te brengen? Om de lezers aan te sporen hierover na te denken? Is dat niet het bestaansrecht van de kunstenaar?

Nog niet zo heel lang geleden was seks tussen verschillende rassen niet overal in de wereld toegestaan. Om over homoseksualiteit maar niet te spreken: in negen landen is dit nog steeds onderhevig aan de doodstraf en in zeven landen leidt de homosexuele daad tot levenslange gevangenisstraf. Maar in tientallen landen leidt het tot volledige maatschappelijk uitsluiting en bedreiging.
En wat dacht je van buitenechtelijke seks? In de meeste Arabische landen nog steeds onwettig en soms zelfs aanleiding voor de doodstraf.
Anale seks was in America tot 1962 in alle staten verboden en het verbod op sodomie werd pas in 2003 als ongrondwettelijk verklaard voor de veertien nog handhavende staten door het Hooggerechtshof.
Met andere woorden: is de wet in dit geval wel de maatgever of hobbelt die er achteraan?

Een crimi-schrijver van moordzaken zal gerust een karakter met een zieke geest opvoeren en de meest gruwelijke details van een moord opvoeren. De lezer weet eigenlijk direct dat dit moreel verwerpelijk is, zeker omdat in de meeste crimi’s jacht word gemaakt op de moordenaar in kwestie. En zelfs als het genie van de moordenaar bijna wordt verheerlijkt (denk bijvoorbeeld aan Hannibal Lector), gaat de schrijver hier geen grenzen over.

In andere genre’s wordt dat al een stuk ingewikkelder en in de erotica al helemaal.
Schrijven wij over verkrachting, is het dan nog erotisch? Mogen we zaken die grosso modo van de wereldbevolking als verwerpelijk beschouwt verheerlijken als een erotische daad? Zou Nabokov zijn Lolita in 2018 nog gepubliceerd krijgen?

Politieke wenselijkheid en moraal in het huidige diversiteits- en #metoo tijdperk worden betrokken bij de vrijheid van de schrijver.
Zo kreeg J.K. Rowling onlangs de kritiek dat ze geen raciale diversiteit terug laat komen in haar boeken. En lees ik bij het jureren van een schrijfwedstrijd in bijna alle inzendingen dat er expliciet naar consent wordt gevraagd, ook als het eigenlijk niet op z’n plek is en het verhaal verstoort.

Is het zo dat wij als erotici ons steeds meer gaan confirmeren aan de grenzen van het acceptabele? En is zelf-censuur ingegeven door de maatschappelijke moraal en uit angst te worden gestenigd in de media? Bestaan wij nog als kunstenaar die tegen de maatschappelijke normen aantrapt?

Hoe vrij zijn wij eigenlijk in onze beleving van seksualiteit? Ligt de grens bij consent en geweld?

De conclusie van het gesprek is onduidelijk. Iedere schrijver zal zijn eigen ethische overwegingen moeten maken bij het vorm geven aan zijn zielenroerselen. Laten we in ieder geval met elkaar afspreken, als erotica schrijvers en liefhebbers onder elkaar, dat wij een open mind houden en in gesprek blijven met elkaar over de grenzen van het toelaatbare. Deal?

Comments

Reacties